AI-verslaglegging in de GGZ: wat mag en wat werkt

Behandelaren in de GGZ zijn een fors deel van hun werkweek kwijt aan verslaglegging. AI-tools die een sessie opnemen, transcriberen en samenvatten tot een conceptverslag beloven daar iets aan te doen, en de eerste Nederlandse pilots laten zien dat die belofte deels wordt waargemaakt. Tegelijk is een therapiegesprek bijzonder gevoelig materiaal. Dit artikel zet op een rij wat juridisch mag, wat in de praktijk werkt en waar je op let voordat je begint.

Wat AI-verslaglegging is: vier vormen

Onder de noemer spraakgestuurd rapporteren vallen verschillende toepassingen, van eenvoudig naar geavanceerd:

• Dicteren en speech-to-text: je spreekt na de sessie je aantekeningen in en die worden omgezet in tekst.
• Speech-to-summary: een taalmodel vat een getranscribeerd gesprek samen tot een gestructureerd verslag.
• Ambient listening: de AI luistert tijdens de sessie mee en genereert automatisch een conceptverslag, dat jij daarna controleert en vaststelt.
• Contextuele analyse: sommige systemen herkennen daarbij automatisch concepten zoals behandeladviezen en vervolgafspraken en plaatsen die in een vast format.

Hoe verder je in dit rijtje komt, hoe groter de mogelijke tijdwinst, maar ook hoe meer er juridisch en organisatorisch geregeld moet zijn. De basisvraag of een AI-notulist überhaupt mag meeluisteren, behandelen we uitgebreider in Mag AI meeluisteren tijdens het consult? Hieronder gaat het specifiek om wat dit betekent in de GGZ.

Wat mag: toestemming per sessie

De LVVP publiceerde in december 2025 concrete tips voor het gebruik van AI-verslagtools, en die zijn strenger dan veel behandelaren verwachten. Vraag bij elke sessie opnieuw toestemming aan je cliënt, meteen bij de start van het gesprek, en noteer de gegeven toestemming in het dossier. De cliënt mag de toestemming op elk moment intrekken. Wil een cliënt niet dat je een verslagtool gebruikt, dan gebruik je de tool niet.

Die strengheid is geen formaliteit. Gezondheidsgegevens zijn bijzondere persoonsgegevens onder de AVG, met een verzwaard regime. In de GGZ komt daar het beroepsgeheim bovenop, en gaat het inhoudelijk om iemands kwetsbare verhaal. De Autoriteit Persoonsgegevens ontving de afgelopen jaren meerdere datalekmeldingen doordat zorgmedewerkers cliëntgegevens invoerden in publieke AI-chatbots. Voor een GGZ-praktijk is dat niet alleen een datalek maar ook een schending van het beroepsgeheim. Wat je dan te doen staat, lees je in Datalek in je praktijk: dit doe je in de eerste 72 uur.

Waar de opname blijft: liefst nergens

Het belangrijkste selectiecriterium volgens de LVVP: kies bij voorkeur een tool waarbij de audio, het transcript en het gegenereerde verslag niet worden opgeslagen bij de leverancier. Dan bestaat daar ook geen veiligheidsrisico en hoef je verder weinig te regelen.

Slaat de tool wel iets op bij de leverancier, dan heeft dat directe gevolgen:

• Je moet als zorgaanbieder een DPIA uitvoeren, een gegevensbeschermingseffectbeoordeling.
• Je maakt technische en organisatorische afspraken met de leverancier om de risico's te beperken, naast de verplichte verwerkersovereenkomst.
• Een clouddienst buiten de EU is af te raden. Verwerking binnen de EU voorkomt de juridische complexiteit van doorgifte naar derde landen. Waarom die vestigingsplaats uitmaakt, lees je in Waar staan je patiëntgegevens echt?

Let ook op de dossierstatus van opnames. Het is juridisch nog niet uitgekristalliseerd of audiobestanden en transcripten tot het medisch dossier behoren, maar de LVVP gaat er vooralsnog vanuit van wel. Dat betekent: bewaartermijn van in principe twintig jaar, en cliënten kunnen hun rechten uitoefenen, zoals het recht op een kopie en op vernietiging. Als er iets in de cloud staat, moet je met de leverancier regelen dat die rechten waargemaakt kunnen worden. Praktischer is het als er simpelweg niets achterblijft: verslag controleren, opslaan in het EPD, en de audio en het transcript worden direct vernietigd.

De AI Act: wat er per 2 augustus 2026 verandert

Bovenop de AVG en het beroepsgeheim komt de Europese AI-verordening. Twee verplichtingen gelden al sinds februari 2025: AI-geletterdheid (iedereen in je praktijk die met AI werkt moet begrijpen wat de technologie kan en niet kan) en een verbod op bepaalde AI-praktijken. Vanaf 2 augustus 2026 start de actieve handhaving door Nederlandse toezichthouders, waaronder de Autoriteit Persoonsgegevens en, voor de zorg, de IGJ. Er komen dan ook transparantieverplichtingen bij: cliënten moeten weten wanneer ze met AI te maken hebben.

En de MDR, de verordening voor medische hulpmiddelen? Daarvoor is het beoogde doel van de software bepalend. Een tool die alleen transcribeert en samenvat, zonder klinische beslissingen te beïnvloeden, wordt doorgaans niet als medisch hulpmiddel geclassificeerd. Zodra een systeem diagnoses suggereert, triage ondersteunt of behandeladviezen geeft, verandert dat. In Europa loopt de discussie of AI-scribes die de structuur van het dossier vormgeven al als klasse I-hulpmiddel moeten worden gezien. Vraag je leverancier hoe die zijn product positioneert en waarom.

Wat werkt: de eerste Nederlandse cijfers

Digizo.nu, het landelijke programma voor opschaling van digitale zorg, publiceerde in december 2025 een implementatierapport over spraakgestuurd rapporteren in de GGZ en toetste vier toepassingen positief. Uit dat rapport en de onderliggende pilots komt een genuanceerd beeld:

• Tijdwinst is reëel maar variabel: onderzoeken rapporteren een besparing van enkele seconden tot zes minuten per rapportage. Inspreken gaat sneller dan typen. De grootste winst zit bij lange, complexe gesprekken, juist het type contact dat in de GGZ veel voorkomt.
• De kwaliteit is bruikbaar, geen eindproduct: in onderzoek van GGz Centraal kregen AI-verslagen voor leesbaarheid en kwaliteit een 7 op een schaal van 10. De woordherkenning ligt tussen de 92 en 98 procent, dus fouten insluipen blijft normaal.
• Behandelaren ervaren meer aandacht voor de cliënt: in pilots bij de Parnassia Groep rapporteerden behandelaren meer rust in het gesprek en actuelere, consistentere rapportages.

Waar het niet werkt

Even belangrijk is wat de pilots leren over de grenzen:

• Groepsgesprekken: gesprekken met meer dan twee personen worden technologisch nog niet goed ondersteund. Voor systeemtherapie of familiegesprekken is de techniek er nog niet.
• Lawaai en accenten: drukke omgevingen en sterke dialecten of accenten leiden tot meer herkenningsfouten.
• Non-verbale signalen: een AI hoort alleen wat er gezegd wordt. Lichaamstaal, stiltes en de klinische observatie die daarbij hoort, moet je zelf aan het verslag toevoegen. Juist in de GGZ is dat vaak de kern.
• Kwetsbare cliënten: bij sommige ziektebeelden kan opnameapparatuur belastend zijn of wantrouwen voeden. De afweging hoort thuis in het gesprek met de cliënt zelf.

En over alles heen: jij blijft eindverantwoordelijk voor het dossier. De LVVP formuleert het scherp: controleer elk AI-verslag zelf en pas het waar nodig aan voordat je het opslaat, let op passages die er onbedoeld in blijven staan en op formuleringen die een suggestie wekken die je niet bedoelde. Je kunt je niet verschuilen achter een verslagtool.

Checklist voordat je begint

• Kies een tool die audio, transcript en verslag niet opslaat bij de leverancier, of voer anders een DPIA uit en leg afspraken vast.
• Controleer dat de verwerking binnen de EU plaatsvindt en dat er een verwerkersovereenkomst ligt.
• Vraag bij elke sessie toestemming, meteen bij de start, en noteer die in het dossier.
• Informeer cliënten vooraf begrijpelijk over wat de tool doet en wat er met de opname gebeurt.
• Regel AI-geletterdheid voor iedereen in de praktijk die met de tool werkt en documenteer wie is getraind.
• Controleer elk verslag zelf voordat het in het EPD gaat en vul aan met je eigen observaties.
• Begin met een-op-een-gesprekken in een rustige ruimte en houd groepsgesprekken er voorlopig buiten.

AI-verslaglegging is in de GGZ geen hype meer en ook geen wondermiddel. Wie de voorwaarden serieus neemt, toestemming, geen onnodige opslag, EU-verwerking en eigen controle, kan er per week merkbaar tijd mee terugwinnen voor het werk waar het om gaat: het gesprek met de cliënt. De informatiebeveiliging eromheen moet dan wel op orde zijn; hoe je dat aanpakt, lees je in Wat betekent NEN 7510 voor je praktijk?